Grubości włóczek dzieli się najczęściej na osiem kategorii: od bardzo cienkiej lace oznaczonej numerem 0 aż po jumbo z numerem 7. Pomiędzy nimi znajdują się m.in. fingering, sport, DK, worsted, chunky i super bulky. Nazwy te pomagają porównywać włóczki różnych producentów, ale zawsze należy traktować je razem z próbką, metrażem oraz zalecanym rozmiarem drutów lub szydełka.
Grubość włóczki wpływa na wygląd oczek, ciężar robótki, jej elastyczność, ciepło i czas potrzebny na ukończenie projektu. W tym poradniku znajdziesz tabelę grubości włóczek zgodną ze standardem Craft Yarn Council, wyjaśnienie popularnych oznaczeń oraz praktyczne wskazówki dotyczące wyboru odpowiedniej nitki.
Co oznacza grubość włóczki?
Grubość włóczki opisuje przede wszystkim grubość nitki i orientacyjną wielkość oczek, jakie można z niej uzyskać. W anglojęzycznych opisach spotkasz określenie yarn weight. Słowo weight nie oznacza w tym przypadku masy motka, lecz kategorię grubości włóczki.
Włóczka lace może być sprzedawana w motku ważącym 100 g, a bardzo gruba włóczka chunky w motku ważącym jedynie 50 g. Sama masa opakowania nie informuje więc o grubości nitki.
Na ocenę grubości włóczki składają się przede wszystkim:
- kategoria grubości, np. lace, DK lub worsted,
- metraż przypadający na określoną masę,
- zalecany rozmiar drutów albo szydełka,
- liczba oczek w próbce 10 × 10 cm,
- budowa, puszystość i stopień skręcenia nitki.
Żaden z tych parametrów nie powinien być oceniany całkowicie osobno. Dwie włóczki o podobnym metrażu mogą różnić się objętością i zachowaniem w gotowej robótce.
Tabela grubości włóczek od lace do jumbo
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych systemów jest Standard Yarn Weight System opracowany przez Craft Yarn Council. Obejmuje on osiem kategorii oznaczonych numerami od 0 do 7.
| Numer CYC | Kategoria | Spotykane nazwy | Orientacyjna liczba oczek | Druty | Szydełko | Przykładowe projekty |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | Lace | lace, thread | 33–40 oczek | 1,5–2,25 mm | około 1,4–2,25 mm | koronki, delikatne chusty i bardzo lekkie ażury |
| 1 | Super Fine | sock, fingering, baby | 27–32 oczka | 2,25–3,25 mm | 2,25–3,5 mm | skarpety, lekkie swetry, chusty i ubranka dziecięce |
| 2 | Fine | sport, baby | 23–26 oczek | 3,25–3,75 mm | 3,5–4,5 mm | lekkie swetry, czapki i ubrania dziecięce |
| 3 | Light | DK, light worsted | 21–24 oczka | 3,75–4,5 mm | 4,5–5,5 mm | swetry, kardigany, czapki i akcesoria |
| 4 | Medium | worsted, aran, afghan | 16–20 oczek | 4,5–5,5 mm | 5,5–6,5 mm | swetry, szale, czapki, koce i dekoracje |
| 5 | Bulky | chunky, craft, rug | 12–15 oczek | 5,5–8 mm | 6,5–9 mm | grube czapki, kominy, swetry i pledy |
| 6 | Super Bulky | super bulky, roving | 7–11 oczek | 8–12,75 mm | 9–15 mm | bardzo grube akcesoria, koce i projekty XXL |
| 7 | Jumbo | jumbo, roving | 6 oczek lub mniej | od 12,75 mm | od 15 mm | koce XXL, dekoracje i dzierganie bez narzędzi |
Źródło klasyfikacji i orientacyjnych zakresów: Craft Yarn Council – Standard Yarn Weight System. Liczba oczek odnosi się orientacyjnie do próbki wykonanej na drutach ściegiem gładkim na szerokości około 10 cm.
Podane rozmiary drutów i szydełek są wskazówką, a nie obowiązującą regułą. Craft Yarn Council również zaznacza, że ostateczny dobór narzędzia powinien uwzględniać wymagania wzoru i potrzebną próbkę.
Dotyczy to szczególnie włóczek lace. Delikatne chusty i koronki często wykonuje się na drutach znacznie większych, niż mogłaby sugerować sama grubość nitki. Dzięki temu powstaje lekka, otwarta i wyraźnie ażurowa dzianina.
Co oznaczają lace, fingering, sport, DK i worsted?
Angielskie nazwy grubości często pojawiają się w zagranicznych wzorach, opisach produktów oraz na banderolach. Nie informują one o składzie włóczki. DK może być wykonana zarówno z wełny, bawełny, alpaki, jak i włókien syntetycznych.
Lace – bardzo cienka włóczka
Lace to najcieńsza kategoria w systemie CYC. Jest wykorzystywana przede wszystkim do delikatnych chust, koronek i lekkich ubrań. Cienka nitka nie musi jednak oznaczać bardzo ciasnej robótki. W projektach ażurowych lace często łączy się z większymi drutami, aby uzyskać lekkość i prześwity.
Fingering i sock – cienkie włóczki
Fingering najczęściej spotkasz w projektach skarpetkowych, lekkich swetrach, czapkach i chustach. W standardzie CYC określenia sock i fingering są zwykle przypisywane do kategorii Super Fine 1.
Nazwy tradycyjne nie zawsze są jednak stosowane identycznie przez wszystkich producentów. Dlatego przy wyborze zamiennika sprawdź również próbkę, sugerowane druty i metraż.
Sport – włóczka średnio cienka
Sport należy do kategorii Fine 2. Jest grubsza od typowej fingering, ale nadal pozwala uzyskać stosunkowo lekką dzianinę. Dobrze sprawdza się w ubrankach dziecięcych, cieńszych swetrach, czapkach i akcesoriach przejściowych.
DK – uniwersalna grubość Light 3
DK jest skrótem od Double Knitting. W systemie Craft Yarn Council należy do kategorii Light 3. To jedna z najczęściej wykorzystywanych grubości na swetry, kardigany, czapki i inne codzienne projekty.
Orientacyjny zakres to druty 3,75–4,5 mm, ale zawsze należy sprawdzić zalecenia konkretnego producenta i wzoru.
Worsted i aran – kategoria Medium 4
Worsted i aran są zwykle grubsze od DK. Dobrze sprawdzają się w cieplejszych swetrach, czapkach, szalach, kocach i projektach o wyraźnej fakturze. Jest to również wygodny zakres dla wielu osób początkujących, ponieważ oczka są dobrze widoczne, a robótka przyrasta stosunkowo szybko.
Chunky i bulky – grube włóczki
Chunky jest jedną z nazw spotykanych w kategorii Bulky 5. Takie włóczki pozwalają szybko wykonać czapkę, komin, gruby sweter lub pled. Duże oczka dobrze eksponują prostą fakturę, ale gotowa dzianina może być cięższa i mniej elastyczna.
Super bulky i jumbo – najgrubsze kategorie
Super Bulky 6 i Jumbo 7 są przeznaczone do bardzo grubych projektów. Wykorzystuje się je w kocach XXL, masywnych kominach, dekoracjach i robótkach wykonywanych na bardzo dużych narzędziach, a czasem bezpośrednio dłońmi.
Przy tak grubych włóczkach próbka służy nie tylko sprawdzeniu rozmiaru. Pozwala również ocenić ciężar, prześwity, sztywność i sposób układania się gotowej robótki.
Czy metraż na 100 g określa grubość włóczki?
Metraż jest bardzo ważną wskazówką, ale nie określa grubości włóczki samodzielnie. Informuje, jak długi odcinek nitki znajduje się w motku o konkretnej masie.
Aby łatwiej porównać motki o różnej wadze, można przeliczyć ich metraż na 100 g:
liczba metrów ÷ masa motka w gramach × 100
Przykład: motek waży 50 g i zawiera 105 m włóczki.
105 ÷ 50 × 100 = 210 m/100 g
Takie przeliczenie pozwala szybko porównać kilka produktów, ale wynik nadal nie mówi wszystkiego. Włóczka puszysta lub dmuchana może mieć podobny metraż jak włóczka mocno skręcona, a jednocześnie wymagać większych drutów i dawać zupełnie inny efekt.
Różnice mogą wynikać z:
- rodzaju zastosowanego włókna,
- liczby nitek i sposobu ich skręcenia,
- puszystości i obecności włosków,
- konstrukcji łańcuszkowej lub dmuchanej,
- sprężystości włóczki,
- stopnia zbicia nitki.
Dlatego metraż należy porównywać razem z próbką, sugerowanym rozmiarem drutów i konstrukcją włóczki.
Jak rozpoznać grubość włóczki na banderoli?
Informacji o grubości szukaj przede wszystkim przy zalecanym rozmiarze drutów lub szydełka oraz przy próbce 10 × 10 cm. Pomocne są również metraż i masa motka, np. 105 m/50 g, a czasami także oznaczenie kategorii takie jak DK, worsted lub numer CYC od 0 do 7.
Żadnego z tych parametrów nie należy oceniać całkowicie osobno. Najlepszy obraz daje ich połączenie: podobny metraż, zalecany rozmiar narzędzia i zbliżona liczba oczek w próbce. Jeżeli chcesz poznać również znaczenie symboli prania, składu, numeru koloru i partii farbowania, przeczytaj poradnik jak czytać etykietę włóczki.
Jak dobrać druty lub szydełko do grubości włóczki?
Najbezpieczniej rozpocząć od rozmiaru podanego przez producenta albo autora wzoru. Jest to jednak jedynie punkt wyjścia, ponieważ każda osoba prowadzi nitkę z innym napięciem.
Jeżeli użyjesz mniejszych drutów lub szydełka:
- oczka będą mniejsze,
- robótka stanie się bardziej zwarta,
- dzianina może być sztywniejsza,
- na 10 cm przypadnie więcej oczek.
Jeżeli zastosujesz większe narzędzie:
- oczka będą większe,
- robótka stanie się luźniejsza,
- może pojawić się więcej prześwitów,
- na 10 cm przypadnie mniej oczek.
W ubraniach, czapkach i innych projektach wymagających określonego rozmiaru o wyborze drutów nie powinna decydować wyłącznie banderola. Należy uzyskać próbkę podaną we wzorze.
Dokładną instrukcję znajdziesz w poradniku jak dobrać druty do włóczki i zrobić próbkę 10 × 10 cm.
Jak wybrać zamiennik włóczki?
Podobna nazwa kategorii nie wystarcza, aby uznać dwie włóczki za idealne zamienniki. Dwie włóczki DK mogą mieć inny skład, skręt, puszystość i sprężystość, a przez to inaczej zachowywać się w tym samym projekcie.
Przy wyborze zamiennika sprawdź kolejno:
- próbkę podaną we wzorze – przede wszystkim liczbę oczek na 10 cm,
- kategorię grubości – np. fingering, DK albo worsted,
- metraż po przeliczeniu na tę samą masę,
- skład i konstrukcję nitki,
- sprężystość oraz sposób układania się włóczki,
- całkowity metraż potrzebny do projektu.
Po wyborze zamiennika wykonaj próbkę w docelowym ściegu, wypierz ją lub zablokuj tak samo jak przyszłą robótkę i dopiero wtedy zmierz.
Grubości włóczek DROPS – czym są grupy A–F?
W opisach włóczek DROPS można spotkać osobny system grup oznaczonych literami od A do F. Grupa A zawiera najcieńsze włóczki, natomiast F – najgrubsze.
Grupy DROPS są oparte na grubości nitki i typowej próbce dziewiarskiej. Pomagają znaleźć włóczki, które mogą zostać wykorzystane w tych samych wzorach po uzyskaniu odpowiedniej próbki.
Nie jest to jednak bezpośrednie tłumaczenie numeracji CYC 0–7. Wybierając zamiennik w obrębie grupy DROPS, nadal należy porównać:
- próbkę wzoru,
- metraż,
- skład,
- strukturę i puszystość włóczki,
- oczekiwany wygląd gotowej dzianiny.
Szczegółowe informacje znajdują się w zestawieniu grup włóczek DROPS A–F.
Jak grubość włóczki wpływa na gotową robótkę?
Grubość nitki wpływa nie tylko na rozmiar drutów. Zmienia również wygląd, ciężar i właściwości projektu.
Wielkość i widoczność oczek
Na grubszej włóczce oczka są większe i bardziej widoczne. Drobne detale mogą jednak zniknąć w bardzo masywnej nitce. Cienkie włóczki pozwalają uzyskać więcej szczegółów i delikatniejsze wzory, ale wymagają wykonania większej liczby oczek.
Ciężar projektu
Gruba włóczka nie zawsze oznacza lekki i puszysty projekt. Duży sweter lub koc z ciężkiej, zwartej nitki może ważyć znacznie więcej niż podobna robótka wykonana z włóczki dmuchanej.
Ciepło i przewiewność
Grube włóczki często wykorzystuje się w projektach zimowych, ale o cieple decydują również skład, gęstość dzianiny i ilość zatrzymywanego powietrza. Luźna bawełniana robótka może być chłodniejsza niż cieńszy projekt wykonany z puszystej wełny.
Elastyczność i układanie
Cienkie włóczki zwykle pozwalają uzyskać delikatniejszą i bardziej lejącą dzianinę. Bardzo grube nitki tworzą mocną fakturę, ale mogą dawać efekt cięższy, sztywniejszy lub bardziej przestrzenny.
Czas wykonania robótki
Na grubej włóczce projekt zwykle przyrasta szybciej, ponieważ zawiera mniej dużych oczek. Cienka włóczka wymaga większej liczby oczek i rzędów, ale pozwala uzyskać bardziej subtelny efekt.
Jaką grubość włóczki wybrać do konkretnego projektu?
Poniższe zestawienie potraktuj jako podpowiedź. Ten sam rodzaj projektu można wykonać z różnych grubości, jeżeli pozwala na to wzór i oczekiwany efekt.
| Projekt | Często wybierane grubości | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Koronkowa chusta | Lace 0, Super Fine 1 lub Fine 2 | W projektach ażurowych często stosuje się większe druty. |
| Skarpety | Najczęściej Super Fine 1 | Ważne są trwałość, sprężystość i próbka wzoru. |
| Lekki sweter | Super Fine 1, Fine 2 lub Light 3 | Sprawdź sposób układania się dzianiny po praniu. |
| Codzienny sweter lub kardigan | Light 3 lub Medium 4 | Dobierz grubość do konstrukcji i wymaganej próbki. |
| Czapka lub komin | Light 3, Medium 4 albo Bulky 5 | Im grubsza włóczka, tym bardziej masywny efekt. |
| Koc | Medium 4, Bulky 5 lub Super Bulky 6 | Oceń ciężar, łatwość prania i koszt całego projektu. |
| Projekt XXL | Super Bulky 6 lub Jumbo 7 | Duża próbka pomoże ocenić sztywność i prześwity. |
Jeżeli dopiero uczysz się robić na drutach, dobrym punktem wyjścia będzie gładka włóczka średniej grubości. Oczka powinny być dobrze widoczne, ale nie ma potrzeby zaczynania od wyjątkowo masywnej nitki.
Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule jaka włóczka jest najlepsza na początek.
Wybierz włóczkę według zalecanego rozmiaru drutów
W sklepie WełnaBawełna możesz przeglądać włóczki według grubości oraz zakresu drutów rekomendowanego przez producenta.
- włóczki na druty 1,5–2,5 mm – do delikatnych i precyzyjnych projektów,
- włóczki na druty 3–3,5 mm – do lekkich swetrów, czapek i chust,
- włóczki na druty 4–5,5 mm – uniwersalny zakres do wielu codziennych projektów,
- włóczki na druty 6–8 mm – do grubszych swetrów, kominów i czapek,
- włóczki na druty 12–25 mm – do koców, projektów XXL i bardzo wyrazistych faktur.
Pamiętaj, że podział według drutów jest praktycznym filtrem zakupowym, ale nie zastępuje próbki wymaganej przez konkretny wzór.
Najczęściej zadawane pytania o grubości włóczek
Co oznacza DK na włóczce?
DK to skrót od Double Knitting. W systemie Craft Yarn Council włóczki DK należą do kategorii Light 3. Orientacyjnie łączy się je z drutami 3,75–4,5 mm, ale najważniejsza jest próbka podana we wzorze.
Czy fingering jest cieńsza od DK?
Tak. Fingering jest zazwyczaj zaliczana do kategorii Super Fine 1, natomiast DK do Light 3. Pomiędzy nimi znajduje się kategoria Fine 2, obejmująca m.in. włóczki sport.
Czy chunky i bulky oznaczają to samo?
Chunky jest jedną z nazw stosowanych dla włóczek należących do kategorii Bulky 5. Nazewnictwo może się jednak nieznacznie różnić u poszczególnych producentów, dlatego warto porównać również próbkę i sugerowane narzędzia.
Czy można określić grubość wyłącznie na podstawie metrażu?
Nie. Metraż jest ważną wskazówką, ale dwie włóczki o podobnej liczbie metrów na 100 g mogą różnić się puszystością, skrętem, konstrukcją i zalecanym rozmiarem drutów.
Co zrobić, jeśli na banderoli nie ma kategorii CYC?
Porównaj zalecany rozmiar drutów, liczbę oczek w próbce, metraż oraz konstrukcję nitki. Jeżeli dobierasz włóczkę do wzoru, wykonaj próbkę i sprawdź, czy uzyskujesz wymaganą liczbę oczek na 10 cm.
Czy liczba nitek lub oznaczenie „ply” określa grubość?
Nie zawsze. Oznaczenia takie jak 2-ply lub 4-ply informują o konstrukcji włóczki, ale współcześnie nie są uniwersalnym miernikiem jej grubości. Cztery bardzo cienkie nitki mogą stworzyć włóczkę cieńszą niż dwie grube.
Jaka grubość włóczki jest najlepsza dla początkujących?
Do nauki zwykle wygodna jest gładka włóczka średniej grubości, przeznaczona mniej więcej na druty 4–5 mm. Oczka są wtedy dobrze widoczne, a robótka nie staje się przesadnie ciężka.
Czy grubsza włóczka zawsze daje cieplejszą robótkę?
Nie zawsze. Na odczuwane ciepło wpływają również skład włóczki, puszystość, gęstość dzianiny i ilość powietrza zatrzymywanego pomiędzy włóknami.
Grubości włóczek – najważniejsze zasady
- Standard Craft Yarn Council obejmuje osiem kategorii od Lace 0 do Jumbo 7.
- Nazwy takie jak fingering, sport, DK, worsted i chunky opisują grubość, a nie skład włóczki.
- Metraż na 100 g jest przydatną wskazówką, ale nie określa grubości samodzielnie.
- Rozmiar drutów lub szydełka podany na banderoli jest punktem wyjścia.
- Przy pracy według wzoru najważniejsza jest wymagana liczba oczek w próbce.
- Przy wyborze zamiennika porównaj także skład, konstrukcję, sprężystość i całkowity metraż.
- Próbkę warto wyprać lub zablokować przed wykonaniem pomiaru.
Znajomość kategorii grubości ułatwia czytanie zagranicznych wzorów, wybieranie zamienników i dopasowywanie włóczki do planowanego projektu. Traktuj jednak tabelę jako mapę, a nie niezmienny przepis. Ostateczną odpowiedź zawsze daje próbka wykonana z konkretnej włóczki, konkretnym ściegiem i Twoim sposobem prowadzenia nitki.
