Włóczki można podzielić według surowca na naturalne włókna zwierzęce, naturalne włókna roślinne, regenerowane włókna celulozowe, włókna syntetyczne oraz mieszanki. Skład wpływa między innymi na ciepło, sprężystość, ciężar, przewiewność, trwałość i sposób pielęgnacji. Nie jest jednak jedynym parametrem – efekt zależy również od grubości, skrętu, konstrukcji nitki oraz sposobu wykonania robótki.
W tym poradniku porównujemy najpopularniejsze rodzaje włóczek i podpowiadamy, które z nich sprawdzą się w swetrach, letnich bluzkach, skarpetkach, szalach, zabawkach i dodatkach do domu. Dzięki temu łatwiej ocenisz, czy do wybranego projektu lepsza będzie sprężysta wełna, lejąca wiskoza, przewiewna bawełna czy praktyczna mieszanka kilku włókien.
Z czego powstaje włóczka?
Włókno i włóczka nie oznaczają dokładnie tego samego. Włókno jest surowcem, na przykład wełną owczą, bawełną, alpaką albo poliamidem. Włóczka powstaje z odpowiednio przygotowanych włókien, które mogą zostać uprzędzione, skręcone, połączone w kilka nitek, wyczesane lub uformowane w inny sposób.
Dlatego dwie włóczki o identycznym składzie mogą zachowywać się zupełnie inaczej. Jedna może być mocno skręcona, sprężysta i dobrze pokazywać warkocze, a druga puszysta, lekka i dawać miękką dzianinę z delikatnym włosem.
Przy wyborze warto sprawdzać jednocześnie:
- skład procentowy;
- metraż i wagę motka;
- grubość włóczki;
- konstrukcję oraz skręt nitki;
- zalecaną próbkę;
- sposób pielęgnacji;
- przeznaczenie gotowego projektu.
Te informacje znajdziesz na banderoli. Ich znaczenie dokładnie wyjaśniamy w poradniku jak czytać etykietę włóczki.
Jak dzielimy rodzaje włóczek?
Najbardziej praktyczny podział uwzględnia pochodzenie włókien. Poza materiałami naturalnymi i syntetycznymi należy wyróżnić również włókna celulozowe wytwarzane przemysłowo. Do tej grupy należą między innymi wiskoza, modal i lyocell.
| Grupa włóczek | Przykłady włókien | Typowe cechy | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|---|
| Naturalne zwierzęce | Wełna owcza, merino, alpaka, moher, kaszmir, jedwab | Ciepło, zdolność zatrzymywania powietrza, zróżnicowana sprężystość i miękkość | Możliwość filcowania, indywidualna wrażliwość skóry i wymagania pielęgnacyjne |
| Naturalne roślinne | Bawełna, len, konopie | Przewiewność, wytrzymałość i zazwyczaj mniejsza sprężystość niż w przypadku wełny | Ciężar gotowej dzianiny, możliwość rozciągania i zachowanie po praniu |
| Regenerowane celulozowe | Wiskoza, modal, lyocell, cupro | Gładkość, miękkie układanie się, połysk i dobre pochłanianie wilgoci | Mniejsza sprężystość i możliwość rozciągania się mokrej dzianiny |
| Syntetyczne | Akryl, poliamid, poliester, elastan | Trwałość, lekkość, duży wybór kolorów i często łatwiejsza pielęgnacja | Słabsza termoregulacja, elektryzowanie i skłonność niektórych włóczek do mechacenia |
| Mieszanki | Wełna z poliamidem, wełna z alpaką, moher z jedwabiem, bawełna z wiskozą | Łączenie właściwości różnych włókien | O efekcie decydują proporcje, konstrukcja nitki i sposób wykończenia |
Nazwy włókien stosowane na etykietach produktów tekstylnych są określone w przepisach. Oficjalna lista obejmuje osobno między innymi wełnę, alpakę, moher, bawełnę, len, wiskozę, lyocell, akryl, poliester i poliamid. Szczegółową klasyfikację można znaleźć w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1007/2011.
Włóczki z naturalnych włókien zwierzęcych
Włókna zwierzęce są często wybierane do projektów jesiennych i zimowych. Poszczególne materiały różnią się jednak sprężystością, delikatnością, długością włosa i odpornością na użytkowanie.
Wełna owcza
Włóczki z wełny owczej są cenione za ciepło, sprężystość i zdolność powracania do pierwotnego kształtu. Dobrze sprawdzają się w swetrach, czapkach, rękawiczkach, szalikach, kocach i projektach ze ściegami strukturalnymi.
Nie każda wełna owcza jest taka sama. O jej miękkości decydują między innymi rasa owiec, średnica włókien, sposób przygotowania surowca oraz konstrukcja włóczki. Niektóre wełny są bardzo delikatne, inne mają bardziej rustykalny charakter i lepiej nadają się na odzież wierzchnią niż rzeczy noszone bezpośrednio przy skórze.
Nieprzetworzona wełna może filcować się pod wpływem jednoczesnego działania wilgoci, ciepła i tarcia. Włóczki oznaczone jako superwash zostały przygotowane w sposób ograniczający filcowanie, ale nadal należy stosować się do zaleceń producenta.
Wełna merino
Merino jest wełną pochodzącą od owiec rasy merynos. Zwykle wykorzystuje się ją do miękkiej odzieży, czapek, kominów, ubranek i akcesoriów noszonych blisko ciała.
Nie należy jednak zakładać, że każda włóczka merino będzie całkowicie niewyczuwalna na skórze. Komfort zależy od średnicy i jakości włókien, skrętu nitki, wykończenia oraz indywidualnej wrażliwości. Jeżeli masz delikatną skórę, przed zakupem większej ilości przyłóż motek lub próbkę do szyi albo wewnętrznej strony przedramienia.
Więcej informacji o tym, dlaczego niektóre materiały powodują dyskomfort, znajdziesz w artykule czy istnieje wełna, która nie gryzie.
Alpaka
Włóczka z alpaki jest ceniona za ciepło, lekkość i charakterystyczne, miękkie układanie się w dzianinie. Sprawdza się w szalach, swetrach, kardiganach, czapkach i lekkich warstwach ocieplających.
W porównaniu z typową wełną owczą alpaka ma zwykle mniejszą sprężystość i słabiej powraca do pierwotnego kształtu. Luźny, ciężki sweter wykonany w całości z alpaki może więc z czasem się wydłużać. W projektach wymagających stabilności alpaka często dobrze sprawdza się jako składnik mieszanki z wełną.
Moher
Moher pochodzi od kóz angorskich. Nie należy mylić go z angorą, która jest włóknem pozyskiwanym z królików angorskich. Włóczka moherowa ma charakterystyczny włos, lekki połysk i pozwala uzyskać puszystą dzianinę.
Moher często łączy się z jedwabiem, wełną lub włóknami syntetycznymi. Może być używany samodzielnie albo przerabiany razem z drugą nitką, aby dodać projektowi puszystości i koloru. Dobrze sprawdza się w lekkich swetrach, szalach i kardiganach.
Ze względu na włosek trudniej rozpoznać pojedyncze oczka i pruć pomyłki. Z tego powodu moher nie zawsze jest najlepszym materiałem do pierwszych ćwiczeń.
Kaszmir
Kaszmir pozyskuje się z delikatnego podszerstka kóz kaszmirskich. Jest miękki, lekki i dobrze zatrzymuje ciepło, ale jednocześnie należy do droższych oraz bardziej delikatnych włókien.
Stosuje się go w szalach, kominach, czapkach i ubraniach noszonych blisko ciała. W projektach narażonych na tarcie, takich jak skarpety, najczęściej występuje jako domieszka do bardziej odpornych włókien.
Jedwab
Jedwab jest naturalnym włóknem zwierzęcym pozyskiwanym z kokonów jedwabników. Wnosi do włóczki gładkość, połysk, wytrzymałość i miękkie układanie się dzianiny. Może występować samodzielnie, ale w dziewiarstwie często spotykany jest w mieszankach z moherem, wełną lub włóknami roślinnymi.
Jedwab ma niewielką sprężystość, dlatego gotowy projekt może układać się bardziej lejąco niż dzianina z klasycznej wełny. Przed wykonaniem większego ubrania szczególnie ważna jest próbka wyprana i wysuszona w taki sposób, w jaki później będzie pielęgnowana gotowa rzecz.
Włóczki z naturalnych włókien roślinnych
Włókna roślinne są chętnie wykorzystywane w projektach na cieplejsze miesiące, dodatkach do domu, torbach i zabawkach. Zazwyczaj są mniej sprężyste od wełny, dlatego inaczej zachowują się podczas pracy i noszenia.
Bawełna
Bawełna jest przewiewna, chłonna, wytrzymała i dobrze pokazuje strukturę oczek. Sprawdza się w letnich topach, bluzkach, kardiganach, kocykach, myjkach, podkładkach, torbach oraz szydełkowych zabawkach.
Ma niewielką naturalną sprężystość, dlatego przerabianie jej może być bardziej obciążające dla dłoni niż praca z elastyczną wełną. Bawełniana dzianina bywa również cięższa i może wydłużać się pod własnym ciężarem, szczególnie przy luźnym splocie.
Nie każdą bawełnianą włóczkę należy prać w wysokiej temperaturze. Bezpieczne zasady pielęgnacji zawsze określa producent na banderoli.
Len
Len jest wytrzymały, przewiewny, mało sprężysty i ma charakterystyczny, początkowo dość zdecydowany chwyt. Podczas użytkowania i kolejnych prań zwykle staje się bardziej miękki.
Włóczki lniane dobrze sprawdzają się w letnich bluzkach, topach, tunikach, szalach i dodatkach do domu. Gotowa dzianina może mieć swobodny, lejący charakter, ale wykonanie równych oczek wymaga przyzwyczajenia do niewielkiej elastyczności nitki.
Konopie
Włókno konopne jest trwałe i mało sprężyste. W dziewiarstwie często występuje w mieszankach z bawełną, wełną albo włóknami celulozowymi. Nadaje się do letnich ubrań, toreb i projektów, w których ważna jest odporność na użytkowanie.
Regenerowane włókna celulozowe
Wiskoza, modal, lyocell i cupro powstają z celulozy przetwarzanej w wieloetapowym procesie produkcyjnym. Surowiec wyjściowy ma pochodzenie roślinne, ale gotowe włókno jest wytwarzane przemysłowo. Z tego powodu warto omawiać je osobno, zamiast nazywać po prostu włóknami naturalnymi albo syntetycznymi.
Wiskoza
Wiskoza jest gładka, miękka i pozwala uzyskać dzianinę o lejącym charakterze. Dobrze sprawdza się w letnich ubraniach, bluzkach, chustach i projektach, w których ważne jest swobodne układanie się materiału.
Ma niewielką sprężystość, a mokra robótka może być ciężka i podatna na rozciąganie. Dlatego należy ją ostrożnie prać, podnosić i suszyć zgodnie z instrukcją producenta.
Modal i lyocell
Modal i lyocell należą do włókien celulozowych, ale różnią się technologią produkcji i właściwościami. We włóczkach mogą dodawać gładkości, miękkości, połysku i płynnego układania się dzianiny.
Najczęściej spotyka się je w mieszankach z bawełną, wełną lub innymi włóknami. O ostatecznym efekcie decyduje udział procentowy poszczególnych składników.
Czy włóczka bambusowa jest naturalna?
Określenie „włóczka bambusowa” bywa stosowane potocznie, ale najważniejsza jest nazwa podana w składzie. W wielu przypadkach jest to wiskoza wytworzona z celulozy pochodzącej z bambusa, a nie mechanicznie pozyskane włókno bambusowe. Dlatego zamiast opierać się wyłącznie na nazwie handlowej, sprawdź dokładny skład procentowy na banderoli.
Włóczki syntetyczne
Włókna syntetyczne powstają z polimerów w procesach przemysłowych. Nie należy traktować ich wyłącznie jako tańszych zamienników materiałów naturalnych. Często są dodawane do włóczek w konkretnym celu: zwiększenia trwałości, zmniejszenia ciężaru, poprawy stabilności lub ułatwienia pielęgnacji.
Akryl
Włóczka akrylowa jest lekka, dostępna w wielu kolorach i zwykle przystępna cenowo. Stosuje się ją w kocach, dodatkach do domu, zabawkach, czapkach, szalikach oraz codziennych projektach.
Akryl ma słabszą zdolność regulowania temperatury i odprowadzania wilgoci niż wiele włókien naturalnych. Jego jakość może być bardzo zróżnicowana – niektóre włóczki są gładkie i trwałe, inne szybciej się mechacą lub elektryzują.
Poliamid
Poliamid, nazywany również nylonem, jest odporny na ścieranie. Z tego powodu często dodaje się go do włóczek skarpetkowych, które są intensywnie użytkowane i wielokrotnie prane.
Może także wzmacniać delikatne albo puszyste konstrukcje włóczek. W tak zwanych włóczkach dmuchanych poliamidowy rdzeń utrzymuje luźne włókna wełny lub alpaki, pozwalając uzyskać lekką i grubą nitkę.
Poliester
Poliester jest trwały, szybko schnie i dobrze zachowuje nadany kształt. We włóczkach może stanowić podstawowy materiał albo pełnić funkcję wzmacniającej domieszki. Występuje również w fantazyjnych, błyszczących i strukturalnych nitkach.
Elastan
Elastan pojawia się zwykle w niewielkiej ilości tam, gdzie potrzebna jest dodatkowa rozciągliwość. Samodzielnie nie jest typowym materiałem dziewiarskim, lecz może uzupełniać skład specjalistycznych włóczek.
Mieszanki włókien – dlaczego łączy się różne materiały?
Mieszanki powstają po to, aby zmienić właściwości gotowej włóczki. Nie zawsze oznacza to proste połączenie wszystkich zalet. O efekcie decydują proporcje, długość włókien, skręt, konstrukcja nitki oraz sposób jej wykończenia.
Popularne połączenia to między innymi:
- wełna i poliamid – sprężystość i ciepło wełny połączone z większą odpornością na ścieranie;
- wełna i alpaka – stabilność wełny oraz miękkie układanie i ciepło alpaki;
- moher i jedwab – puszysty włos połączony z lekkim, wytrzymałym rdzeniem;
- bawełna i wiskoza – matowa stabilność bawełny uzupełniona połyskiem i płynnością wiskozy;
- wełna i akryl – właściwości wełny połączone z mniejszym kosztem i często prostszą pielęgnacją;
- bawełna i poliester – naturalny chwyt bawełny uzupełniony większą stabilnością i trwałością.
Przy mieszance zawsze sprawdzaj procentowy udział składników. Włóczka zawierająca 10% alpaki będzie zachowywać się inaczej niż taka, w której alpaka stanowi większość składu.
Dlaczego sam skład nie wystarcza?
W codziennej pracy ze włóczkami często widzimy, że osoby wybierające materiał zwracają uwagę przede wszystkim na skład i kolor. Tymczasem dwa motki opisane jako „100% wełna” mogą dać zupełnie inny rezultat.
Na zachowanie włóczki wpływa również jej konstrukcja:
- włóczka jednonitkowa jest zwykle miękka i dobrze pokazuje kolory, ale może być mniej odporna na tarcie;
- włóczka wielonitkowa może być trwalsza, bardziej sprężysta i lepiej prezentować ściegi strukturalne;
- mocny skręt zwiększa wyrazistość oczek i często poprawia odporność na użytkowanie;
- włóczka szczotkowana daje puszystą powierzchnię, ale utrudnia prucie i rozpoznawanie oczek;
- włóczka łańcuszkowa może być lekka w stosunku do swojej objętości;
- włóczka dmuchana powstaje przez umieszczenie luźnych włókien w lekkim rdzeniu, dzięki czemu jest gruba, ale nie musi być ciężka;
- włóczka boucle tworzy nieregularną, pętelkową powierzchnię i częściowo ukrywa strukturę ściegu.
Znaczenie ma także grubość. Osobny podział na lace, fingering, sport, DK, worsted i grubsze kategorie znajdziesz w artykule jakie są grubości włóczek.
Jak dobrać rodzaj włóczki do projektu?
Nie istnieje jeden materiał najlepszy do wszystkiego. Włóczkę należy dobrać do konstrukcji projektu, pory roku, intensywności użytkowania i oczekiwanego sposobu pielęgnacji.
| Projekt | Materiały warte rozważenia | Dlaczego? | Na co uważać? |
|---|---|---|---|
| Ciepły sweter | Wełna, merino, wełna z alpaką | Ciepło, sprężystość i dobre utrzymywanie kształtu | Komfort przy skórze, filcowanie i sposób prania |
| Lekki puszysty kardigan | Moher z jedwabiem, suri alpaka, lekkie mieszanki | Mały ciężar i puszysta powierzchnia | Trudniejsze prucie oraz możliwość podrażniania wrażliwej skóry |
| Letni top lub bluzka | Bawełna, len, wiskoza, lyocell i ich mieszanki | Przewiewność i miękkie układanie się dzianiny | Mała sprężystość, ciężar i możliwość wydłużenia po praniu |
| Skarpety | Wełna z poliamidem lub specjalna włóczka skarpetkowa | Połączenie ciepła, sprężystości i odporności na ścieranie | Dobór odpowiedniej grubości i właściwa pielęgnacja |
| Szalik lub chusta | Wełna, merino, alpaka, moher, jedwab i miękkie mieszanki | Możliwość dopasowania ciepła, puszystości oraz sposobu układania | Materiał będzie znajdował się blisko szyi, dlatego warto sprawdzić jego chwyt |
| Zabawki | Bawełna, akryl i stabilne mieszanki | Czytelne oczka, szeroki wybór kolorów i możliwość uzyskania zwartej powierzchni | Zalecenia dotyczące prania oraz bezpieczeństwo wszystkich elementów zabawki |
| Koc | Wełna, bawełna, akryl lub mieszanki | Wybór można dopasować do oczekiwanego ciepła, ciężaru i pielęgnacji | Waga dużego projektu, koszt i możliwość prania gotowego koca |
| Torba lub koszyk | Bawełna, konopie, sznurek i stabilne mieszanki | Wytrzymałość i niewielka elastyczność | Rozciąganie pod obciążeniem oraz ciężar gotowego projektu |
Czy można zastąpić jedną włóczkę innym rodzajem?
Można, ale podobny skład nie wystarczy. Zamiennik powinien pozwalać na uzyskanie wymaganej próbki i mieć zbliżony metraż oraz grubość. Trzeba również przewidzieć, jak zmiana włókna wpłynie na ciężar, sprężystość i układanie się projektu.
Przykładowo zastąpienie sprężystej wełny ciężką bawełną może sprawić, że sweter będzie mniej elastyczny i zacznie wydłużać się podczas noszenia. Z kolei użycie puszystej alpaki zamiast gładkiej wełny może zmniejszyć czytelność wzoru strukturalnego.
Przed zakupem włóczki do całego swetra lub innego większego projektu wykonaj próbkę, wypierz ją i dopiero wtedy zmierz. Instrukcję znajdziesz w poradniku jak dobrać druty do włóczki i zrobić próbkę.
Jak pielęgnować różne rodzaje włóczek?
Nie powinno się ustalać sposobu prania wyłącznie na podstawie ogólnej nazwy włókna. Dwie włóczki bawełniane albo wełniane mogą mieć inne zalecenia ze względu na barwienie, konstrukcję i sposób wykończenia.
Najważniejsza zasada brzmi: sprawdź banderolę i stosuj się do informacji producenta. W przypadku mieszanki wybierz metodę bezpieczną dla najbardziej wymagającego składnika. Szczegółowe zasady opisujemy w poradniku jak prać ubrania z włóczki i wełny.
Jaka włóczka jest dobra do nauki?
Materiał dla początkującej osoby powinien przede wszystkim pozwalać łatwo zobaczyć pojedyncze oczka. Zwykle lepiej sprawdza się gładka, dobrze skręcona włóczka niż puchaty moher, boucle albo bardzo luźna nitka jednonitkowa.
Skład jest tylko jednym z kryteriów. Znaczenie mają również kolor, grubość i zachowanie włóczki na narzędziu. Pełne wskazówki znajdziesz w artykule jaka włóczka jest najlepsza na początek.
Najczęstsze pytania o rodzaje włóczek
Czy włóczka naturalna zawsze jest lepsza od syntetycznej?
Nie. Wybór zależy od projektu. Włókna naturalne mogą zapewniać dobrą termoregulację i charakterystyczny chwyt, natomiast syntetyczne mogą zwiększać trwałość, obniżać ciężar i ułatwiać pielęgnację. W wielu zastosowaniach najlepszym rozwiązaniem jest odpowiednio dobrana mieszanka.
Czy alpaka jest rodzajem wełny?
W codziennym języku często mówi się „wełna z alpaki”, ale alpaka jest włóknem pochodzącym z runa alpaki, a nie od owcy. Ma inne właściwości niż typowa wełna owcza, szczególnie pod względem sprężystości i sposobu układania się dzianiny.
Czy każda włóczka merino jest miękka?
Merino zazwyczaj jest delikatniejsze od wielu tradycyjnych wełen owczych, ale odczucie miękkości zależy od średnicy włókien, konstrukcji nitki i wrażliwości skóry. Sama nazwa „merino” nie gwarantuje, że każda osoba uzna daną włóczkę za niewyczuwalną.
Czy włóczka bambusowa jest zrobiona bezpośrednio z bambusa?
Najczęściej określenie dotyczy wiskozy wyprodukowanej z celulozy pochodzącej z bambusa. Dokładną informację należy sprawdzić w składzie na banderoli. To skład procentowy, a nie sama nazwa handlowa, pozwala właściwie rozpoznać materiał.
Jaka włóczka jest najcieplejsza?
Nie da się wskazać jednej najcieplejszej włóczki bez uwzględnienia jej grubości i konstrukcji. Wełna, alpaka, moher i kaszmir dobrze zatrzymują ciepło, ale odczuwalny efekt zależy również od ilości powietrza w nitce, gęstości ściegu i fasonu gotowego ubrania.
Jaki skład jest najlepszy na skarpety?
Do codziennych skarpet często wybiera się mieszankę wełny i poliamidu. Wełna odpowiada za ciepło i sprężystość, a poliamid zwiększa odporność na ścieranie. Do projektu warto wybrać włóczkę wyraźnie opisaną jako skarpetkowa.
Czy skład wystarczy do wyboru zamiennika?
Nie. Trzeba porównać również metraż, grubość, próbkę, konstrukcję nitki i sposób pielęgnacji. Dwie włóczki o identycznym składzie mogą dać zupełnie inną dzianinę.
Jak wybrać odpowiedni rodzaj włóczki?
Najpierw określ, co chcesz wykonać i jak gotowa rzecz będzie używana. Następnie oceń wymagane ciepło, sprężystość, trwałość, sposób układania się dzianiny oraz możliwość prania. Dopiero później porównaj skład, grubość i metraż konkretnych motków.
W praktyce najbezpieczniejsza kolejność wygląda następująco:
- Sprawdź wymagania wzoru lub zaplanuj przeznaczenie projektu.
- Wybierz grupę włókien o odpowiednich właściwościach.
- Porównaj grubość i metraż dostępnych włóczek.
- Przeczytaj zalecenia dotyczące pielęgnacji.
- Wykonaj i wypierz próbkę.
- Dopiero po jej ocenie kup włóczkę na cały projekt.
Jeżeli znasz już potrzebny skład, zobacz dostępne włóczki do robienia na drutach i szydełkowania. W razie wątpliwości możesz również skontaktować się z nami, podając rodzaj projektu, wymagany metraż, próbkę i preferowany sposób pielęgnacji.
